در شبکه های اجتماعی همراه ما باشید

بی اختیاری مدفوع در کودکان و راه های درمان آن

بی اختیاری مدفوع در کودکان و راه های درمان آن

اکثر کودکان در غیاب آسیب جسمی تا چهار سالگی توانایی کنترل مدفوع خود را به دست می آورند. اختلال در زمینه دفع مدفوع هنگامی پدید می آید که فردی بعد از چهارسالگی به صورت عمدی یل غیر عمدی و بدون داشتن دلایل عضوی، در لباس یا مکانهایی دفع مدفوع کند که برای این کار نامناسب است. شدت علایم این اختلال از لکه دار کردن خفیف لباس زیر تا مالیدن مدفوع کف اتاق، یا روی دیوار و مبلمان بسیار متغیر است.
پژوهشهای روانشناسی اختلالات کودک نشان می دهد که تمامی کودکان بهنجار در سن چهار سالگی توانایی کنترل مدفوع خود را کسب می کنند.اختلال بی اختیاری مدفوع شامل اختلال در نگهداری و اختلال در دفع مدفوع می باشد که در نوع اول، کودک مبتلا مدفوع خود را در روده نگه می دارد و به علت سفت شدن مدفوع، راست روده و روده بزرگ گشاد شده توان واکنش به انعکاس دفع را از دست می دهد. در حالی که، در نوع دوم، کودک مبتلا مدفوع خود راکه مدفوعی طبیعی است در لباس یا جای نا مناسب دیگری دفع می کند. 

مشخصات بالینی
بی اختیاری مدفوع  یکی از اختلالهای ناخوشایندی است که معمولا اجتناب اطرافیان از فرد مبتلا می شود. این کودکان همیشه آلت تمسخر دیگران می شوند، طرد می گردند، عزت نفس بسیار پایین دارند و از طرد شدن مداومشان توسط دیگران، آگاه اند. این اختلال معمولا با مشاهده دفع مدفوع کودک – ارادی یا غیر ارادی – در محلهای نامناسب، با تکرار دست کم، ماهی یک بار به مدت سه ماه در کودکانی که به سن زمانی یا عقلی چهار سال رسیده اند، تشخیص داده می شود. لباس زیر این کودکان معمولا لک دار یا کثیف است. برخورد کودک با این وضعیت اهمیت بالینی فراوانی دارد.ممکن است کودک نسبت به بی اختیاری مدفوع خود بی تفاوت باشد و صرفا بوی آن دیگران را از این امر آگاه سازد یا رفتارهای پنهان کارانه و توأام با احساس شرم نشان دهد و گاه نیز ممکن است کودک نه تنها احساس شرم و حقارت نکند، بلکه لباس خود را نیز در معرض دید بگذارد. 
ملاک های تشخیصی اختلال بی اختیاری مدفوع به شرح زیر است:

  • الف. تکرر ارادی یا غیر ارادی دفع مدفوع در مکانهای نامناسبی چون لباس یا فرش.
  • ب. تکرر بی اختیاری مدفوع، ماهی یک بار به مدت سه ماه.
  • ج. سن عقلی بیش از چهار سال
  • د.رفتار در اثر تأثیر فیزیولوژیک یک ماده یا در اثر شرایط پزشکی عمومی جز از طریق مکانیزم یبوست به وجود نیامده است.

شیوع
شیوع این اختلال با افزایش سن کاهش می یابد و معمولا تا 16 سالگی به صفر می رسد. نسبت وقوع این اختلال در 7 تا 8 سالگی حدود 1/5 درصد و در دختران 0/5 درصد است. پسرها در تمام سنین 3 تا 4 برابر بیشتر از دخترها به این اختلال مبتلا می شوند. 

سبب شناسی
در منطقی ترین شرایط می توان گفت که این اختلال حاصل تأثیر متقابل و معمولا پیچیده ای بین عوامل روانشناختی و فیزیولوژیایی است. یبوست، اهمال در آموزش، واکنش جویی های کودک،و مشکلات عضوی گوناگون می توانند عوامل زمینه ساز و سبب ساز این اختلال باشند. 
این اختلال را در سه الگوی بی اختیاری اولیه، بی اختیاری ناشی از حبس مدفوع، و بی اختیاری ثانویه می توان مورد دقت قرار داد. به نظر می رسد کودکان مبتلا به بی اختیاری اولیه مدفوع که غالبا از خانواده های آشفته، بی سازمان و از نظر اجتماعی محروم برخاسته اند، آموزش کافی در زمینه عادات تخلیه ندیده اند و به همین جهت معمولا هم بی اختیاری مدفوع دارند هم بی اختیاری روزانه ادرار.
کودکان مبتلا به بی اختیاری ناشی از حبس مدفوع چون آداب تخلیه را آموخته و برای مدتی قادر به کنترل مدفوع خود بوده اند، معمولا در سنین بالاتری مورد توجه قرار می گیرند. این گروه گاهی سابقه یبوست و ندرتا ترَ ک مقعد دارند که می تواندعمل دفع را بخصوص در اوایل بسیار دردناک کند. این تجربه دردناک کودک را در موقع دفع نگران می سازد و بعدها به پنهان سازی شلوارهای کثیف خود به منظور اجتناب از کشف شدن موضوع متوسل می شود. این امر به علت کشف لباسهای کثیف و بوی نامطبوع به نوبه خود به اوقات تلخی بیشتری بین مادر و کودک منجر می شود و متهم سازی متقابل بین والدین و مسخره و اذیت و طرد شدن از جمع همتاها را به دنبال می آورد. بطور کلی توضیحی که روانشناسان برای بی اختیاری ناشی از حبس مدفوع ارایه می دهند این است که این اختلال واکنش کودک به روشهای جبری آموزش آداب تخلیه توسط پدر و مادری غیر قابل انعطاف، منظم و وسواسی است. از این نظر، بی اختیاری مدفوع ابراز غالبا ناهشیار خشم و خصومت نسبت به والدین مهار کننده تلقی می شود.
بی اختیاری ثانوی مدفوع در بچه های بزرگتر شایع تر است. برای این نوع بی اختیاری مدفوع، دو حالت پرخاشگر و قهقرایی را تفکیک کرده اند. بی اختیاری قهقرایی مدفوع در واکنش نسبت به یک استرس بیرونی حاد یا دیرپا نظیر ورود به مدرسه، تولد خواهر یا برادر، بیماری در خانواده، یا تغییر خانه و منطقه، اختلال در روابط خانوادگی و محرومیت اجتماعی پدید می آید. نوع بی اختیاری پرخاشگرانه اغلب در بستر روابط مختل کودک – والدین و عملکرد نامساعد خانوادگی روی می دهد. کودکانه مبتلا به بی اختیاری مدفوع ثانویه گاهی با پنهان کردن شلوارهای کثیف خود ، وخامت مسأله را بطور قابل ملاحظه ای بیشتر می کنند. کودک آشفته تر ، که معمولا در گروه سنی پایین تری است ممکن است مدفوع خود را به در و دیوار و مبلمان، گاهی لباس خواب و ملافه ها بمالد که چنین رفتاری خشم و واکنشهای تنبیهی بیشتری در پدر و مادر به وجود می آورد.

درمان
برای درمان این اختلال باید اساس عضوی اختلال بررسی گردد و بعد با بررسی روشهای والدین، میزان موفقیت و نگرش آنها نسبت به مشکل فرزندشان بررسی و نگرشهای خصمانه و انتقادی آنها تعدیل شود. درمان این اختلال دو هدف دارد: اولی ایجاد عادات روده ای بهنجار و دومی بهبود بخشی روابط والدین با کودک است. 
درمان اختلال بی اختیاری مدفوع با اقدامات زیر میسر می شود:

  1.  رژیم غذایی
  2. اقدامات طبی
  3.  درمان روانشناختی

طی اقدامات رژیم درمانی، ابتدا باید والدین را مجاب کرد تا به تغییر رژیم غذایی کودک بپردازند تا یبوست پدید نیاید؛ بعد با اقدامات طبی در صورت لزوم، با شستشوی روده یا تنقیه و پایدار نگهداشتن نرمی مدفوع به وسیله ملین هایی که انقباض و قوام روده را تحریک و مدفوع را شل می کنند و سرانجام طی ملاحظات روانشناختی به تعدیل و اصلاح رفتار والدین و کودک پرداخت. پژوهشهای مختلف بیانگر آن هستند که درمانهای رفتاری وسیله مطمئنی برای درمان این اختلال به شمار می آیند. رفتار درمانی در این زمینه شامل موارد زیر می شود:

  1. بهسازی وضع موجود، برطرف کردن یبوست به شیوه های مختلف
  2. حفظ وضعیت فراهم شده
  3.  استفاده از روشهای یادگیری جهت آموزش توالت رفتن صحیح با تأکید بر تقویت مثبت.

در این راستا هدف آن است که کودک دفع عادی را در توالت به طور منظم یاد بگیرد.مفید ترین روش برای این کار، شکل دهی تدریجی رفتار کودک است.
برای شروع مداخله بهتر است که کودک پس از هربار غذا به دستشویی رفته و 10 دقیقه در آنجا بماند و این عمل به تدریج به نشستن روی لگن و سرانجام دفع در توالت تعمیم داده شود. بااینکه سرعت و مرحله بندی برنامه درمانی در فرد مبتلا بسیار متفاوت است، ولی طرح مراحل ثمربخش و تداوم رانگیزاندن کودک نقش مهمی در پیشرفت درمان دارد. هنگامی که بی اختیاری مدفوع بازتاب روابط ضعیف، ابراز ناکافی احساسها و فقدان ساختار در درون سیستم خانواده باشد، خانواده درمانی الزامی خواهد بود و سرانجام اگر اقدامات سرپایی بی فایده باشند بستری کردن کودک ضرورت خواهد یافت.

منابع:
 دکتر کاشانی ، وزیری، روان شناسی مرضی کودک. 

مریم غلامی نژاد
نویسنده :مریم غلامی نژاد

مریم غلامی نژاد کارشناس ارشد روانشناسی بالینی هستم. علاقه زیادی به مطالب روانشناسی بخصوص در زمینه های اختلالات و آسیب های روانی کودک و بزرگسال دارم. خانواده درمانی و زوج درمانی از سایر موضوعات مورد علاقه من می باشد.

 




درباره ما

روان آسای سعی بر آن دارد که هر روز مطالب علمی و معتبر جدیدی در حوزه های روانشناسی، روانشناسی خانواده، روانشناسی نوجوان و روانشناسی کودک ارایه نماید، از اینکه همراهمان هستید بخود میبالیم.

 
کلیه حقوق این سایت متعلق به روان آسای میباشد.