در شبکه های اجتماعی همراه ما باشید

معلولیت ذهنی چیست و چگونه تشخیص داده می شود؟

معلولیت ذهنی چیست و چگونه تشخیص داده می شود؟

 

معلولیت ذهنی یا ناتوانی عقلانی اختلالی است که در طول دوره رشد شروع می شود و کمبودهای عقلانی و عملکرد انطباقی را در زمینه های مفهومی، اجتماعی و عملی در بر می گیرد. در چهارمین راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی این اختلال با عنوان عقب ماندگی ذهنی مطرح می شد، اما در پنجمین راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی عنوان ناتوانی عقلانی جایگزین اسامی دیگر شد.

ملاک های تشخیص معلولیت ذهنی

برای تشخیص معلولیت ذهنی در فرد موردنظر سه معیار زیر باید وجود داشته باشد:

الف. نقص در عملکرد ذهنی، مثل استدلال، حل مسأله، برنامه ریزی، تفکر انتزاعی، قضاوت، یادگیری تحصیلی و یادگیری از تجربه. این نقص ها را هم سنجش بالینی و هم آزمون های استاندارد شده باید تأیید کنند.

ب. نقص در عملکرد سازگارانه که به ناتوانی در رسیدن به استانداردهای رشدی و اجتماعی-فرهنگی برای استقلال شخصی و مسئولیت اجتماعی منجر می شود. بدون کمک مداوم نقص های موجود در عملکرد سازگارانه باعث می شوندفرد در یک یا چند فعالیت زندگی روزمره (مثلا ارتباط برقرار کردن با دیگران، شرکت در فعالیت های اجتماعی، و زندگی مستقل) و در چند محیط ( مثلا، خانه، مدرسه، کار و جامعه) محدودیت عملکرد داشته باشد.

ج. شروع نقص های ذهنی و سازگارانه در طول دوره رشد (قبل از 18 سالگی).

درجه بندی معلولیت ذهنی

در DSM 5  معلولیت ذهنی بر اساس شدت آن و توانایی های فرد در زمینه اجتماعی و عملی به چهار گروه زیر تقسیم می شود:

  1. 1. معلولیت ذهنی خفیف. (mild)  این افراد معمولا مهارت های اجتماعی و ارتباطی را به اندازه کافی کسب می کنند و در بزرگسالی می توانند مهارت های اجتماعی و شغلی کافی به دست آورند تا حداقل خودکفایی را داشته باشند.
  2.  
  3. 2. معلولیت ذهنی متوسط. (moderate) افراد مبتلا به معلولیت ذهنی متوسط به گفتگوهای ساده می پردازند و با حمایت و نظارت دیگران می توانند شغل های کوچکی به دست بگیرند و خود را سرگرم کنند.
  4.  
  5. 3. معلولیت ذهنی شدید. (severe) افراد مبتلا به معلولیت ذهنی شدید زبان را به خوبی یاد نمی گیرند و در مهارت های خودگردانی مشکل دارند. افراد این گروه معمولا به نظارت بسیار زیاد نیاز دارند اما می توانند کارهای بسیار ساده را یاد بگیرند.
  6.  
  7. 4. معلولیت ذهنی عمیق. (profound)  اکثر این افراد یک نشانه نورولوژیک شناخته شده دارند که علت اصلی ناتوانی آنهاست. آنها به بعضی دستورات ساده واکنش نشان می دهند ولی هیچ گونه توانایی کلامی ندارند یا توانایی کلامی آنها بسیار اندک است. آنها معمولا در سازمان های مخصوص به صورت شبانه روزی و دایمی، نگهداری می شوند.

علل معلولیت ذهنی

جداسازی و شناسایی علل ناتوانی ذهنی در موارد فردی بسیار دشوار است. علت اصلی ناتوانایی های ذهنی ذاتا بیولوژیک است. اما بسیاری از روان شناسان بالینی معتقدند که عوامل محیطی نیز در ایجاد معلولیت ذهنی تأثیر بسیاری دارند.

عوامل بیولوژیک

عوامل بیولوژیک بزرگترین و اصلی ترین عامل معلولیت ذهنی است که شامل عوامل کروموزومی، متابولیک و جنینی می شود. روان شناسان بالینی کشف کرده اند که انواع معلولیت ذهنی با ناهنجاری های کروموزوم X ارتباط دارند. ناهنجاری های کروموزومی علت 25 تا 30 درصد معلولیت های ذهنی هستند. در اختلالات متابولیک توانایی بدن در تولید یا تجزیه مواد شیمیایی نقص پیدا می کند و در توانایی ذهنی افراد تأثیر می گذارد. عوامل جنینی از جمله بیماری های عفونی، سوء مصرف مواد و سوء تغذیه مادر باردار می تواند باعث معلولیت ذهنی دایمی شوند.

عوامل محیطی

کودک ممکن است سالم به دنیا بیاید ولی در اوایل کودکی در اثر بعضی عوامل محیطی در معرض معلولیت ذهنی قرار بگیرد. از جمله عوامل محیطی می توان به حوادث و آسیب ها، قرار گرفتن در معرض مواد سمی، عفونت های کودکی و فقر و محرومیت اشاره کرد. از رایجترین حوادث و آسیب های دوران کودکی که می تواند به نقص ذهنی دایم و غیر قابل ترمیم منجر شود عبارتند از افتادن از ارتفاع، تصادفات رانندگی، خفگی و مسمومیت. همچنین در معرض مواد سمی مانند سرب قرار گرفتن منجر به ناتوانایی ذهنی می شود. عفونت های کودکی نیز می تواند باعث آسیب های عصبی می شوند. محرومیت اجتماعی و فقر نیز به ایجاد معلولیت ذهنی کمک می کند.

 

منابع:

پنجمین راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی. (DSM 5)

گنجی. آسیب شناسی روانی.

مریم غلامی نژاد
نویسنده :مریم غلامی نژاد

مریم غلامی نژاد کارشناس ارشد روانشناسی بالینی هستم. علاقه زیادی به مطالب روانشناسی بخصوص در زمینه های اختلالات و آسیب های روانی کودک و بزرگسال دارم. خانواده درمانی و زوج درمانی از سایر موضوعات مورد علاقه من می باشد.

 




درباره ما

روان آسای سعی بر آن دارد که هر روز مطالب علمی و معتبر جدیدی در حوزه های روانشناسی، روانشناسی خانواده، روانشناسی نوجوان و روانشناسی کودک ارایه نماید، از اینکه همراهمان هستید بخود میبالیم.

 
کلیه حقوق این سایت متعلق به روان آسای میباشد.